Bitki Örtüsü Hangi Bilim Dalı? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir Bakış
Geçenlerde, İstanbul’un her köşesinde gördüğümüz o görkemli yeşilliklerin altında, aslında toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi büyük meselelerin yatıyor olabileceğini düşündüm. Bitki örtüsü denince aklımıza ilk gelen şey, genellikle doğa ve çevre olsa da, bu konuyu toplumsal bir bakış açısıyla ele almak önemli. İstanbul’un kalabalık sokaklarında, sabah işe giderken ya da akşam arkadaşlarımla dışarıda yürürken etrafı gözlemlerim. İnsanlar, sokaklar, dükkanlar… Bunların hepsi bir arada şehri oluşturuyor ve tabiat da bunların bir parçası. Ama bitki örtüsünün hangi bilim dalına ait olduğuna bakarken, aslında o kadar fazla etkileşim olduğunu görüyoruz ki, bu meseleye çok daha geniş bir açıdan bakmak gerekiyor.
Bitki Örtüsü ve Toplumsal Cinsiyet: Kökleri Nereye Dayanıyor?
Bitki örtüsü, genellikle “botanik” bilimiyle ilişkilendirilir, ancak toplumsal cinsiyetin etkisi, bitki örtüsünün üzerine çok daha derin bir etki bırakabilir. Kadınların, özellikle de kırsal alanlarda yaşayanların, doğayla olan ilişkileri bazen gözden kaçabilir. İş yerinde ya da toplu taşımada, çoğu zaman etrafımda bu tür konuşmalar duyuyorum. Genellikle, kadınların doğa ile olan bağları daha güçlüdür gibi bir algı vardır. Ancak bu, toplumsal bir anlatıdan ibaret olabilir. Kadınların doğa ile ilişkisi, tarihsel olarak da çoğu zaman “anne” rolüne dayandırılır ve bu da doğaya yönelik daha şefkatli bir yaklaşımı simgeler. Peki, bu algının ne kadar doğru olduğuna kim karar veriyor? Aslında kadınların, doğa ile olan ilişkilerinin bir ölçüde “doğal” olarak etiketlenmesi, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin bir yansıması olabilir.
Örnek vermek gerekirse, İstanbul’daki parklarda, kadınların genellikle çocuklarıyla vakit geçirdiği, erkeklerin ise daha çok arkadaşlarıyla spor yaptığına tanık oluyorum. Bu, sadece toplumsal cinsiyet rollerinin bir yansıması değil, aynı zamanda doğa ile olan ilişkimizin de toplumsal bir inşa olduğunu gösteriyor. Erkeklerin genellikle açık alanlarda, spor yaparak bitki örtüsüne yaklaşırken, kadınlar daha çok bu alanları içsel ve şefkatli bir bağla kullanıyorlar. Halbuki, bu farklılıklar sosyal yapılarla şekilleniyor; doğa, aslında hepimiz için aynı şekilde var olmalı, değil mi?
Çeşitlilik ve Bitki Örtüsü: Birlikte Büyüyen Topraklar
Çeşitlilik konusu da burada devreye giriyor. İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde, çok farklı etnik gruplar, yaşam tarzları ve ekonomik durumlar bir arada yaşıyor. Sokakta yürürken, hem parkta çocuklarını oynatan Suriyeli bir aileyi hem de iş çıkışı parka gelen bir grup genç iş insanını görebiliyorum. Bitki örtüsü, bu çeşitliliği yansıtmakta önemli bir rol oynar. Bir arada var olan çeşitlilik, ekosistem gibi, toplumun da çok sesli ve dinamik yapısını oluşturur. Ama dikkat edilmesi gereken şey şu: Çeşitlilik, doğada olduğu gibi, sadece fiziksel varlıklarla değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal öğelerle de bağlantılıdır.
Mesela, İstanbul’daki bazı yeşil alanlarda görülen farklı bitki türlerinin varlığı, şehrin çeşitliliğini doğrudan yansıtır. Ancak bazen, bu çeşitliliğin kutlanması ve korunması yerine, belirli bir türün ya da yapının egemen olduğu yerler yaratılabiliyor. Bu, aslında sosyal adaletsizliğe de neden olabiliyor. Örneğin, belirli bir bölgede daha fazla yeşil alan bulunurken, düşük gelirli mahallelerde yaşayan insanların bu alanlara erişimi kısıtlı olabilir. Bu da bize, çevre adaleti ve sosyal eşitsizlik arasındaki ilişkiyi gösteriyor.
Sosyal Adalet ve Bitki Örtüsü: Herkes İçin Erişilebilir Yeşil Alanlar
Şehirdeki yeşil alanlar, sosyal adaletin bir göstergesi olabilir mi? Aslında tam olarak evet. Çalıştığım sivil toplum kuruluşunda, her gün farklı toplumsal grupların doğa ile olan ilişkilerini gözlemliyorum. Daha zengin mahallelerde, ağaçlar daha büyük, parklar daha geniş ve doğal alanlar daha fazla düzenlenmiş. Ancak daha az varlıklı bölgelerde, bu tür imkanlar oldukça kısıtlı. Bazen bir parka gitmek için bir saatinizi harcıyorsunuz, çünkü o kadar az yeşil alan var. Bu da toplumsal eşitsizliklerin çevresel boyutunu gözler önüne seriyor.
Çevre ve sosyal adalet, bu günlerde daha sık konuşulan bir kavram haline geldi. Herkesin eşit şekilde erişebileceği doğa alanları yaratmak, aslında çok önemli bir adım. Çünkü bitki örtüsü, sadece doğa için değil, bizim için de bir yaşam alanı sunuyor. Bu yüzden, yeşil alanların adil bir şekilde dağıtılması ve herkesin bu alanlara kolay erişebilmesi gerekir. Birçok kişi için doğa, rahatlama ve huzur bulma yeri olsa da, bu tür alanlar sadece belirli bir gruba ait olmamalı. Farklı toplumsal gruplar, cinsiyetlerden bağımsız bir şekilde, eşit haklara sahip olmalı.
Sonuç: Bitki Örtüsünün Bilimsel Boyutunun Ötesi
Bitki örtüsü hangi bilim dalı diye sorduğumuzda, botanik ve ekoloji aklımıza geliyor. Ancak bu, sadece bir bilimsel konudan ibaret değil. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle doğrudan bir bağlantısı olduğunu düşündüğümüzde, aslında çevre ve doğa, toplumsal yapının bir parçası haline geliyor. Bitki örtüsü, sadece doğanın ve ekosistemlerin değil, aynı zamanda toplumsal yapının da bir yansıması. Hepimiz bu ekosistemin parçasıyız ve her birey, cinsiyetinden, etnik kökeninden ve sosyal durumundan bağımsız olarak bu ekosisteme katkıda bulunmalı. Doğa, her birimiz için eşit derecede var olmalı.